RECHTBANK MIDDEN-NEDERLAND
uitspraak van de enkelvoudige kamer van 28 augustus 2026 in de zaak tussen
[eiser] , uit [plaats] , eiser
Dienst Toeslagen, verweerder
Samenvatting
Zittingsplaats Utrecht
Bestuursrecht
zaaknummer: UTR 26/2050
(gemachtigde: mr. R.A. Dayala)
en
(gemachtigde: mr. [gemachtigde] ).
1. In deze uitspraak beoordeelt de rechtbank het beroep van eiser tegen de afwijzing van zijn verzoek om compensatie op grond van de Wet hersteloperatie toeslagen (Wht). Eiser is het niet eens met de afwijzing en is van mening dat hij recht heeft op compensatie voor de toeslagjaren 2015 tot en met 2019. De rechtbank is van oordeel dat Dienst Toeslagen het verzoek van eiser terecht heeft afgewezen omdat niet is gebleken dat eiser schade heeft geleden in de toeslagjaren 2015 tot en met 2019 als gevolg van vooringenomen handelen door Dienst Toeslagen.
Procesverloop
Eiser heeft zich op 8 februari 2021 bij Dienst Toeslagen gemeld als gedupeerde van de toeslagenaffaire en verzocht om een herbeoordeling van de kinderopvangtoeslag over de jaren 2013 tot en met 2019. Bij besluit van 23 augustus 2023 (het primaire besluit) heeft Dienst Toeslagen beslist dat eiser recht heeft op compensatie voor het gehele toeslagjaar 2013 en voor de maanden januari tot en met mei van toeslagjaar 2014, voor een bedrag van
€ 23.863,-. Eiser heeft bezwaar gemaakt tegen het primaire besluit.
Met het besluit van 5 februari 2026 (het bestreden besluit) heeft Dienst Toeslagen het bezwaar van eiser gegrond verklaard onder verwijzing naar het advies van de bezwaarschriftenadviescommissie ter behandeling van bezwaren tegen een besluit op een aanvraag om compensatie (BAC). Met het besluit heeft Dienst Toeslagen het compensatiebedrag vastgesteld op € 32.147,- vanwege vooringenomen handelen in de gehele toeslagjaren 2013 en 2014. Voor de toeslagjaren 2015 tot en met 2019 wordt het verzoek afgewezen omdat niet gebleken is dat eiser in die periode gebruik heeft gemaakt van geregistreerde kinderopvang.
Eiser heeft beroep ingesteld tegen het bestreden besluit. Dienst Toeslagen heeft gereageerd met een verweerschrift.
De rechtbank heeft het beroep op 31 juli 2026 op zitting behandeld. Hieraan hebben deelgenomen: eiser, de gemachtigde van eiser en de gemachtigde van Dienst Toeslagen.
Overwegingen
Beoordelingskader
Vanwege de zogenoemde toeslagenaffaire heeft de Staat verschillende herstelregelingen in het leven geroepen om burgers te compenseren voor fouten die zijn gemaakt bij de uitvoering van de kinderopvangtoeslag. Uitgangspunt van de hersteloperatie is dat gedupeerde ouders alsnog ontvangen wat ten onrechte is teruggevorderd of onthouden, aangevuld met een vergoeding van materiële en immateriële schade. De bewijslast voor het recht op compensatie bij de aanvrager.
Uit artikel 2.1, eerste lid, van de Wht volgt dat Dienst Toeslagen compensatie toekent aan een aanvrager die schade heeft geleden doordat bij de beoordeling van het recht op kinderopvangtoeslag sprake is geweest van institutionele vooringenomenheid of doordat de toepassing van wettelijke regelingen heeft geleid tot onbillijkheden van overwegende aard als gevolg van de hardheid waarmee het wettelijke systeem werd toegepast. Om voor compensatie in aanmerking te komen dient dus in ieder geval sprake te zijn van schade die eiser daadwerkelijk heeft geleden als gevolg van de besluiten van Dienst Toeslagen. Het kan hierbij zowel om materiële als om immateriële schade gaan. Als de institutionele vooringenomenheid of hardheid heeft geleid tot een terugvordering van kinderopvangtoeslag of tot stopzetting van de voorschotverlening van kinderopvangtoeslag, wordt aangenomen dat sprake is geweest van schade.
Achtergrond
Bij de beoordeling van deze zaak gaat de rechtbank uit van de volgende feiten.
De kinderopvangtoeslag voor toeslagjaar 2014 is op 22 juli 2014 door Dienst Toeslagen stopgezet omdat eiser niet had gereageerd op verzoeken om informatie. Bij de herbeoordeling is gebleken dat deze ambtshalve nihilstelling vooringenomen was, omdat Dienst Toeslagen eiser onvoldoende in de gelegenheid heeft gesteld om de ontbrekende informatie over te leggen. Daarom is eiser met het primaire besluit gecompenseerd voor de maanden januari tot en met mei van toeslagjaar 2014. In bezwaar is eiser ook gecompenseerd voor de rest van toeslagjaar 2014. Als gevolg van de nihilstelling in 2014, heeft Dienst Toeslagen de automatische continuering van de kinderopvangtoeslag voor toeslagjaar 2015 beëindigd. De beëindiging is per brief aan eiser gecommuniceerd op 8 april 2015.
Het oordeel van de rechtbank
Toeslagjaren 2015 tot en met 2019
Eiser stelt zich op het standpunt dat Dienst Toeslagen vooringenomen heeft gehandeld en dat ten onrechte geen compensatie is toegekend voor toeslagjaren 2015 tot en met 2019. De beëindiging van de automatische continuering voor toeslagjaar 2015 is namelijk een rechtstreeks gevolg geweest van de vooringenomen nihilstelling in toeslagjaar 2014. Dat maakt dat de beëindiging van de automatische continuering binnen de reikwijdte van de hersteloperatie moet vallen en dat eiser recht heeft op compensatie. Van eiser wordt ten onrechte verwacht dat hij aannemelijk maakt dat in 2015 daadwerkelijk kinderopvang is afgenomen. Die bewijslast is in dit geval niet gerechtvaardigd. Bovendien verkeert eiser in bewijsnood. De schulden bij de kinderopvanginstellingen door het wegvallen van de kinderopvangtoeslag, hebben tot ernstige persoonlijke en financiële problemen geleid en als gevolg daarvan is eiser veel papieren kwijtgeraakt.
In het verweerschrift wijst Dienst Toeslagen er op dat uit de memorie van toelichting bij de Wht volgt dat de bewijslast voor het recht op compensatie formeel bij de aanvrager ervan ligt. Eiser heeft in toeslagjaren 2015 tot en met 2019 geen kinderopvangtoeslag aangevraagd. Dat Dienst Toeslagen de automatische continuering per toeslagjaar 2015 had beëindigd, laat onverlet dat eiser een nieuwe aanvraag had kunnen indienen, zoals ook in de beëindigingsbrief stond vermeld. Eiser heeft geen betaalbewijzen en/of jaaropgaven overgelegd, ook niet nadat hij nogmaals in de gelegenheid was gesteld door de BAC. Uit rechtspraak volgt dat een opvangcontract niet aantoont dat het bedrag aan kosten daadwerkelijk is betaald. Bovendien heeft Dienst Toeslagen alleen facturen van kinderopvang van de maanden januari tot en met mei 2014 van eiser ontvangen. Ook uit de KOI-viewer blijkt dat alleen gedurende deze periode kinderopvang is afgenomen.
De rechtbank overweegt als volgt. Zoals onder punt 3.2 vastgesteld heeft Dienst Toeslagen vooringenomen gehandeld door de kinderopvangtoeslag van eiser voor toeslagjaar 2014 stop te zetten vanwege een gebrek aan bewijsstukken. Als gevolg van de nihilstelling is de kinderopvangtoeslag van eiser voor toeslagjaar 2015 niet automatisch gecontinueerd. De vraag die in deze zaak voorligt, is of eiser schade heeft geleden als gevolg van de beëindiging van de automatische continuering voor toeslagjaar 2015, op grond waarvan eiser recht zou hebben op compensatie.
In het Handboek Integrale Beoordeling – Vaktechniek (het Handboek) heeft Dienst Toeslagen een uitgebreide toelichting opgenomen hoe uitvoering wordt gegeven aan de wet- en regelgeving van de hersteloperatie. Onder punt 3.1.5a van het Handboek is opgenomen:
“Als er geen schade is, dan is er ook geen recht op compensatie (ingevolge art. 2.1 aanhef Wht) er is geen schade als er aan het begin van het nieuwe jaar geen recht bestond op kinderopvangtoeslag (bijvoorbeeld van wege geen opvang) …”
Hieruit volgt, dat al zou het niet automatisch continueren van de kinderopvangtoeslag voor 2013 een vooringenomen handeling zijn, dat dat niet direct betekent dat eiser recht heeft op compensatie. Dat er schade is geleden, is immers een voorwaarde voor de toekenning van compensatie. Naar het oordeel van de rechtbank heeft Dienst Toeslagen terecht vast kunnen stellen dat er geen recht bestond op kinderopvangtoeslag voor toeslagjaar 2015. Zoals Dienst Toeslagen terecht in het verweerschrift uiteen heeft gezet, heeft eiser op opvangcontracten na, niets overgelegd waaruit blijkt dat kinderopvang is afgenomen. Uit het dossier blijkt dat in de KOI-viewer ook niet is terug te vinden dat eiser kinderopvang heeft afgenomen in de periode 2015 – 2019. Dienst Toeslagen mag volgens vaste jurisprudentie in beginsel uitgaan van de juistheid van de gegevens uit de KOl-viewer. Het standpunt van eiser dat de bewijslast bij Dienst Toeslagen moet liggen, volgt de rechtbank niet. Uit artikel 4:2, tweede lid van de Algemene wet bestuursrecht volgt dat de aanvrager de gegevens en bescheiden aan het bestuursorgaan verschaft die nodig zijn voor de beslissing op de aanvraag en waarover hij redelijkerwijs de beschikking kan krijgen. Bovendien kan Dienst Toeslagen zich voor het aantonen dat eiser geen recht heeft alleen baseren op de KOI-viewer en daaruit volgt dat eiser inderdaad geen kinderopvang heeft afgenomen in de periode 2015 - 2019. Dit brengt de rechtbank tot het oordeel dat Dienst Toeslagen heeft kunnen oordelen dat eiser geen recht had op kinderopvangtoeslag en dat eiser dus geen schade heeft geleden. Daarmee heeft eiser ook geen recht op compensatie in de zin van artikel 2.1 van de Wht. Dienst Toeslagen heeft het verzoek om compensatie dan ook op goede gronden afgewezen.
Ter zitting heeft eiser specifiek verzocht om een oordeel van de rechtbank op de vraag of de beëindiging van de automatische continuering voor toeslagjaar 2015 als vooringenomen aangemerkt moet worden. Hoewel het oordeel dat eiser geen recht heeft op compensatie in de zin van artikel 2.1 van de Wht vast is komen te staan, zal de rechtbank hieronder aandacht besteden aan de vraag of de beëindiging van de automatische continuering vooringenomen is geweest.
Voor het antwoord op die vraag is het volgende van belang. Onder 3.1.6 van het Handboek is opgenomen:
“Het feit dat de KOT niet automatisch gecontinueerd wordt, is op zichzelf geen vooringenomen handeling. Afhankelijk van de omstandigheden kan het niet automatisch continueren wel tot vooringenomenheid leiden. Het is hierbij van belang wat de reden is van het niet automatisch continueren. BD/T moet zorgvuldig onderzoek hebben verricht naar de aanvraag. Uit dat onderzoek moet zijn gebleken dat er het volgende jaar naar alle waarschijnlijkheid geen recht bestaat op KOT. Daarnaast moet de ouder op de juiste manier zijn geïnformeerd over het niet automatisch continueren (artikel 15, vijfde en zesde lid, Awir). Dit betekent dat ouder schriftelijk, per brief, op de hoogte moet zijn gesteld van het niet continueren. In deze beëindigingsbrief moet tevens staan per wanneer en voor welke toeslag de aanvraag wordt beëindigd én dat de aanvrager een nieuwe aanvraag moet indienen als hij denkt wél recht te hebben.”
De rechtbank stelt vast dat eiser geen aanvraag heeft gedaan om kinderopvangtoeslag voor toeslagjaren 2015 – 2019. Dat betekent dat als eiser niet op de juiste manier geïnformeerd is over het niet automatisch continueren, dat tot vooringenomenheid kan leiden. Uit het dossier blijkt dat in de beëindigingsbrief van 8 december 2014 is opgenomen dat de kinderopvangtoeslag voor 2015 niet wordt verlengd en dat eiser opnieuw kinderopvangtoeslag moet aanvragen als hij denkt hier wel recht op te hebben. Hieruit maakt de rechtbank op dat aan de vereisten is voldaan en dat eiser voldoende in de gelegenheid is gesteld om alsnog kinderopvangtoeslag aan te vragen. De rechtbank is dan ook van oordeel dat de beëindiging van de automatische continuering van de kinderopvangtoeslag in 2015 niet aangemerkt kan worden als vooringenomen handelen.
Conclusie en gevolgen
6. Het beroep is ongegrond omdat niet is gebleken dat eiser schade heeft geleden in de toeslagjaren 2015 tot en met 2019 als gevolg van vooringenomen handelen door Dienst Toeslagen. Dienst Toeslagen mocht dus de aanvraag om compensatie afwijzen. Eiser krijgt geen vergoeding van zijn proceskosten. Eiser krijgt ook zijn griffierecht niet terug.
Beslissing
De rechtbank verklaart het beroep ongegrond.
Deze uitspraak is gedaan door mr. ing. A. Rademaker, rechter, in aanwezigheid van mr. E. Stumpel, griffier. De uitspraak is uitgesproken in het openbaar op 28 augustus 2026.
Een afschrift van deze uitspraak is verzonden aan partijen op:
Informatie over hoger beroep
Een partij die het niet eens is met deze uitspraak, kan een hogerberoepschrift sturen naar de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State waarin wordt uitgelegd waarom deze partij het niet eens is met deze uitspraak. Het hogerberoepschrift moet worden ingediend binnen zes weken na de dag waarop deze uitspraak is verzonden. Kan de indiener de behandeling van het hoger beroep niet afwachten, omdat de zaak spoed heeft, dan kan de indiener de voorzieningenrechter van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State vragen om een voorlopige voorziening (een tijdelijke maatregel) te treffen.